روش تدریس

روش تدریس غیر مستقیم یا مشاوره ای به این صورت تعریف می شود: یادگیری از طریق مشاوره  یادگیری از طریق مشاوره را هم می توان به عنوان یک روش تدریس معرفی کرد و هم به عنوان یک روش یادگیری  بنیان گذار این روش کارل راجرز است و آنچه در فلسفه و تکنیک های مشاوره ای راجرز آمده است، الگوی تدریس غیر مستقیم را پوشش داده و پشتیبانی می کند.  یکی از مهم ترین کارکردهای الگوی تدریس یادگیری مشاوره ای یا غیر مستقیم زمانی است که کلاس بسیار “راکد” است و معلم تلاش می کند دانش آموزان را به هر قیمتی شده از طریق دادن تمرین و عرضه مطالب درسی به حرکت در آورد.

 

 

 

مراحل روش تدریس مشاوره ای یا غیر مستقیم

مرحله اول ـ تعریف موقعیت کمک دهی: معلم به عنوان مشاور، دانش آموزان را به ابراز آزادانه احساسات ترغیب می کند. در طی فعالیت ابراز احساسات و ارائه نگرش، مسئله اصلی بیان می شود و مقداری بر روی مسئله بیان شده، بحث می گردد.

مرحله دوم ـ‌ شرح و بسط و کاوش مسأله: در مرحله دوم، دو دسته فعالیت صورت میگیرد:

• 1. دانش آموزان برای تعریف مسأله ترغیب می شوند
  2. معلم احساسات دانش آموزان را میپذیرد و به روشن سازی آنها می پردازد.

  مرحله حاضر حیاتی است و بسیار حساس. زیرا اگر دانش آموزان احساسات خود را بیان کنند و بازخورد نامناسبی بگیرند، دیگر تمایلی به ادامه فعالیت نشان نمی دهند. شوخی و مسخره کردن در این مرحله کار خطرناکی است.

• مرحله سوم ـ‌ بسط و گسترش بینش: دانش آموزان مسئله بیان شده را به بحث میگذارند و از جوانب گوناگون به بررسی و اظهار نظر میپردازند. نقش معلم در مرحله حاضر آن است که به حمایت از دانش آم)وزان بپردازد و مانند یک مشاور نقش تسهیل گری را ایفا کند.
• مرحله چهارم ـ برنامه ریزی و تصمیم گیری:  دانش آموزان برای تصمیم گیری اولیه خود تدارک می بینند. دانش آموزان در برنامه های خود تصمیم های مربوط به حل مسئله را میگنجاند.
• مرحله پنجم ـ درهم تنیدن یا ادغام : دانش آموزان در مرحله حاضر از مجموع تصمیم های اتخاذ شده بهره گرفته و با ترکیبی از راه حل ها به حل مسئله اقدام میکنند. نقش معلم در مرحله پنجم، نقش حمایتی است.(آقا زاده. ۱۳۸۸

موفقیت در تدریس

اگر می خواهید در کار تدریس به صورت کلی موفق باشید سعی کنید دروسی را تدریس کنید که به آنها علاقه دارید و در دوران تحصیل خودتان در آن دروس نمرات خوبی کسب نموده اید. همانطور که می دانید، موفق ترین افراد در هر کار و حرفه ای افرادی هستند که به کار خودشان عشق و علاقه دارند. اگر شما نیز به کار تدریس علاقه داشته باشید و در کنار آن دروسی را برای تدریس انتخاب کنید که خودتان از تدریس آنها لذت می برید در نهایت در کار خودتان بسیار موفق خواهید بود. ممکن است در یک روز شما چند جلسه کلاس داشته باشید. اگر دروسی را تدریس کنید که خودتان هم به آن دروس علاقه دارید و از تدریس آنها لذت می برید هم درآمد کسب خواهید کرد و هم به صورت موثرتری کلاسهای خودتان را برگزار خواهید نمود.

نکته دیگری که برای موفقیت در تدریس و تدریس خصوصی باید در نظر داشته باشید این است که بر دروس تدریسی خودتان به صورت کامل مسلط باشید. برای موفقیت در کار تدریس فقط بلد بودن درسها مهم نیست بلکه باید قدمهای بیشتری بردارید و بر دروس تدریسی خودتان به صورت کامل مسلط باشید. این تسلط شما در نحوه تدریس شما و حتی کلماتی که برای انتقال مفاهیم انتخاب می کنید خودش را نشان خواهد داد و شاگردهای شما این مطلب را درک خواهند کرد. اگر بر دروس تدریسی خودتان به صورت کامل مسلط باشید حین تدریس به جای اینکه به مطلبی که دارید ارائه می کنید فکر کنید، حواستان به نحوه ارائه مطالب خواهد بود و در نتیجه کلاس مفیدتری خواهید داشت. در کلاسهای گروهی مدرسه و دانشگاه و در کلاسهای تدریس خصوصی، وقتی که بر درس مسلط باشید، در زمان کمتری حجم بیشتری از مطالب را با کیفیت بالاتر ارائه خواهید کرد و شاگردهای راضی تری خواهید داشت.

یکی از مهمترین رموز موفقیت در کار تدریس و تدریس خصوصی این است که فقط به عنوان یک مدرس در کلاسها حاضر نباشید و بلکه به صورت کامل از شاگردهای خودتان پشتیبانی و حمایت کنید. هر چه بیشتر از شاگردهای خودتان حمایت کنید و شاگردهای شما هر چه بیشتر احساس کنند که شما را نه تنها به عنوان مدرس و استاد و بلکه به عنوان یک دوست و حامی در کنار خودشان دارند، در کار تدریس موفق تر خواهید بود. در کلاسهای تدریس مدرسه و دانشگاه اگر احساس کردید یکی از شاگردهای شما به درس اهمیت نمی دهد و ممکن است مشکلی داشته باشد می توانید به صورت خصوصی به ایشان مشورت و راهنمایی بدهید. در کلاسهای تدریس خصوصی این امر حتی اهمیت بیشتری پیدا می کند. در این کلاسها علاوه بر ارائه درس باید به شاگردهایتان راهنمایی و مشاوره بدهید و آنها را در جهت درس خواندن و موفقیت در تحصیل هدایت کنید.

 

 

فواید ومحاسن استفاده از فناوری اطلاعات

 

در این قسمت از بحث فواید ومزایای استفاده از IT   ویا فناوری اطلاعات را برای دانش اموزان , معلمان ومدیران وبرای کل برنامه ریزان ومسئولان آموزش وپرورش در سطح کلان مورد بررسی قرار می گیرد .

الف ) فواید استفاده از IT برای دانش آموزان :

ـ تقویت وتثبیت مهارت های پایه : مهارت های زبانی چون گوش کردن وبیان کردن , مهارت های تفکر چون درک وتحلیل , تخیل ونوآوری تحت تأثیر فناوری اطلاعات تجهیز وتقویت می شوند . هر اندازه دانش آموزان از طریق سخت افزارها ونرم افزارها ی اطلاعاتی بیشتر در ارتباط با موضوع مورد یادگیری قرار گیرند مطالب یاد گرفته شده بیشتر در ذهن آنها تثبیت می شود . استفاده از فناوری های گوناگون اطلاعات , موجب سهولت برقراری ارتباط های ذهنی در موضوع مورد یادگیری می شود وسبب نو شدن افکار ذهنی شده وغور وبررسی بیشتر در موضوع را فراهم می کند وخود به خود به یادگیری های جدید از جانب یادگیرنده می انجامد .

ـ کاربرد فناوری اطلاعات تنها به تثبیت وتقویت مهارت های پایه محدود نمی شود بلکه در گستره ای وسیع از فنون گوناگون یاد دهی ویادگیری چون کار وکارگاه وانجام پروژه های پژوهشی مورد استفاده قرار می گیرد یادگیرنده برای یادگیری موضوعات خاص وکسب مهارت های لازم از اینترنت به صورت انجام کار پژوهشی وبر قراری ارتباط با دیگر عوامل وونیروی انسانی متخصص بهره می جوید .

در حقیقت دانش پژوهان خود به دنبال اطلاعات ودانش نو هستند ومعلمان در این زمینه بیشتر نقش تسهیل کننده را دارند براساس نتایج حاصل از یک پژوهش در 1994 دانش آموزان با استفاده از فناوری اطلاعات می توانستند اطلاعات مورد نیاز خود را به سهولت بازسازی کرده وآنها را به بهترین صورت وبه گونه ایی بسیار متنوع ارائه کنند .آنها از نظر اجتماعی دارای اطلاعات بسیار خوب وبه روز بوده وهمین امر اعتماد به نفس رادر آنها تقویت می کند وبه راحتی می توانند با دیگران ارتباط برقرار کنند .( رئیس دانا 1381)

ـ تحقیقات نشان می دهد هر کجا ودر هر زمان از فناوری اطلاعات در تمرین وتکرار مواد آموزشی استفاده شود زمان آموزش به یک سوم کاهش می یابد به همین دلیل بهره گیری از فناوری اطلاعات با صرفه تر از فراهم کردن وسایل کمک آموزشی ویا افزایش ساعات درسی است .( همان منبع ) ـ با بهره گیری از فن آوری اطلاعات آموزش گیرندگان خواهند توانست اطلاعات بیشتری را در مدت زمان کوتاه تری جذب کنند . تحقیقات مختلف بیانگر این واقعیت است که از زمان ورود فناوری اطلاعات به حوزة آموزش انگیزه افراد در فراگیری دانش افزایش یافته است وبرای افرادکه قبلا به طور مستمر در یادگیری شکست خورده اند فناوری می تواند باب جدیدی را گشوده وموجب افزایش بازده یادگیری آنها شود .

ـ برخورداری فناوری اطلاعات از قابلیت ذخیره سازی, مرتب کردن وبازیابی مقادیر زیادی از اطلاعات , منابع متنوعی از پایگاههای اطلاعاتی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد . با استفاده از اینترنت ودیسک های فشرده دانش آموزان می توانندبه منابع گوناگون اطلاعات دسترسی داشته باشند که ضرورتاَدر کلاس های معمولی ویا کتابخانه هاموجود نیست .

ـ فناوری اطلاعات با برخورداری از ویژگی تعاملی ,ذخیره سازی وتوانایی دستکاری وارائه اطلاعات به اشکال گوناگون امکانات بالقوه ای را برای یادگیری فعال وتجربی فراهم می کند . دانش آموزان می توانند از طریق جست وجو , کاوش , برقراری ارتباط بین موضوعات علمی آشنا وجدید وجمع بندی اطلاعات گردآوری شده از منابع گوناگون به ترسیم وارائه دیدگاهها ونظریات خود بپردازد .

ـ دانش آموزانی که به هنگام یادگیری از فناوری اطلاعات استفاده می کنند هم نسبت به خود وتوانایی های خویش وهم نسبت به موضوع یادگیری نظر مثبت تری دارند همچنین آنهانسبت به تحصیل ویادگیری رغبت بیشتری داشته واز اعتماد به نفس وغزت نفس بالاتری بر خوردار هستند .

ـ در کشور هایی که منابع یادگیری محدود بوده ودانش آموزان در رویای داشتن یک کتابخانه مرجع هستند با ورود اینترنت دانش آموزان با دنیای جدید یادگیری آشنا شده ومی تواننددر یک محیط مبتنی بر دانش به دلیل داشتن دانش , اندیشه ها , فرهنگ وانگیزة ارزشمند با سایر دانش آموزان در هر کجای دنیا رقابت کنند .

ـ فراهم آوردن امکانات دسترسی به فناوری اطلاعات وتوانمند کردن دانش آموزان به استفاده از این امکانات به شیوه ای هدفمند ومرتب به تقویت حس انجام دادن کارهای جدی واصیل در وجود آنها کمک می کند .

ـ یکی از نقش های مهیج فناوری اطلاعات در محیط های یادگیری برخوردی از قابلیت ارائه اطلاعات به شیوه های متفاوت وپویا شامل استفاده از تصاویر ونمودارها و... است که این امر موجب تسهیل درک وفهم , تفسیر وتجزیه وتحلیل اطلاعات در بین دانش آموزان می شود

ـ تنوع روش های یادگیری در آموزش الکترونیکی باعث می گردد که فراگیران روشی را برای یادگیری انتخاب کنند که مطابق با سلایق آنها باشد .

ـ با توجه به اینکه نقش اصلی در این نوع آموزش به عهدة خود فراگیران است فراگیران از خود کنجکاوی نشان داده وبه تحقیق وپژوهش می پردازند در نتیجه در پایان دوره به یک محقق تبدیل می شود .

ـ فناوری اطلاعات به دانش آموزانی که به دلایلی نمی توانند از کلاس های فیزیکی استفاده کنند فرصت می دهد تا از طریق ساده تر وارزانتری به دانش های علمی مورد نیاز خود دست پیدا کنند

 ب ) محاسن ومزایای IT برای معلمان ومدیران مدارس:

ـ مدیران ومعلمان برای ایفای بهتر نقش خود در فرایند مدیریت وآموزش می توانند از فناوری اطلاعات چون رایانه , اینترنت ,رسانه های چندگانة آموزشی و به صورت نرم افزارهای متنوع به خوبی بهره جویند .

ـ آنها می توانند برای نگهداری ودسترسی آسان به اسناد ومدارک ونتایج ارزشیابی ها از یارانه استفاده کرده وبه جای صرف وقت زیاد برای انجام کارهای ثبتی وآماری با دست , وقت صرفه جویی شده را برای سروسامان دادن به امور آموزشی ورشد حرفه ای خویش بکار گیرند .

ـ معلمان ومدیران می توانند از طریق پست الکترونیکی با سایر همکاران خود , اولیای دانش آموزان ومدیران سطوح بالاتر ارتباط بر قرار کنند ونظرات سازنده خود را با ایشان مبادله کرده وباز خورد لازم را بگیرند . 

   ـ معلمان ومدیران می توانند از نتایج تحقیقات آموزشی آگاه شده واز شیوه های پژوهشی امتحان شده در جهت افزایش میزان کارایی خود استفاده کنند .

ـ همچنین آنها می توانند از طریق برنامه های آموزشی از راه دور در جهت افزایش دانش حرفه ای وارتقای درجة تحصیلی خود بهره گیرند .

امکان استفاده از کتابخانه های دیجیتالی وجستجو در سایت های مختلف باعث صرفه جویی در وقت وهزینه

ج) مزایای استفاده ازفناوری اطلاعات برای مسئولان وبرنامه ریزان نظام آموزش وپرورش :

ـ نگهداری اطلاعات بیشتر , مرتبط وپردازش شده به‌آنها در جهت روند تصمیم گیری کمک می کند .

ـ اموزش وپرورش می توانند مخاطبان بیشتری را تحت پوشش قرار دهد .

ـ بهروری کارکنان خود را افزایش دهد .

ـ کارهای تکراری را به رایانه شده ودر نتیجه نیروی انسانی صرف کار های خلاق می شود .

ـ کاهش تعداد نیروی انسانی باعث صرفه جویی در هزینه ها می شود .

ـ مشکلات آموزش وپرورش نظیر کمبود معلمین مجرب وفضای آموزشی مناسب حل می گردد .

ـ از انجایی که یکی از بزرکترین معصلات جامعة ما تعداد بالای متقاضیان ورود به دانشگاه وظرفیت محدود دانشگاه های کشور است لذا با استفاده از فناوری اطلاعات وتاسیس دانشگاه های مجازی می توانند تحصیلات عالیه را برای همگان بدون هیچ مانعی فراهم کنند وتنها به افرادی مدرک اعطا کرد که واقعا از نظر علمی به سطح مطلوبی رسیده باشند .

ـ با استفاده از فناوری اطلاعات می توان مقرارت خشک ودست وپا گیر نظام بوروکراتیک اداری را که مانع دست یابی راحت افراد به آموزش می شود را از بین برد .

 

نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش

 

از جمله وسائل عمده ای که می توان از طریق آن می توان به تحرک روانی , احساس یگانگی , استدلال واعتماد به نفس رسید, آموزش وپرورش است که وظیفة اصلی آن آماده کردن وتربیت انسان برای آینده است که در رسیدن به این هدف فناوری اطلاعات می تواند نقش عمده ای داشته باشد . امروزه نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش بر هیچکس پوشیده نیست به گونه ای که در طی زمان کوتاه توانسته است به یکی از اجزای اساسی تشکیل دهندة جوامع مدرن تبدیل شود ودر بسیاری از کشورها به موزات خواندن , نوشتن وحساب کردن فناوری اطلاعات وتسلط بر مهارت ها ومفاهیم آن به عنوان بخشی از هستة مرکزی آموزش وپرورش این جوامع مورد توجه قرار گرفته است .

به طور کلی در زمینة ارتباط فناوری اطلاعات وآموزش وپرورش دو رویکرد وجود دارد : رویکرد اول آموزش فناوری اطلاعات ورویکرد دوم آموزش به کمک فناوری اطلاعات است . در رویکرد اول آموزش مفاهیم ومبانی وابزارهای فناوری اطلاعات در مدارس به عنوان اصل واساس قرار می گیرد وهدف از آن شناخت فناوری اطلاعات می باشد .لیکن در رویکرد دوم از فناوری اطلاعات به عنوان ابزاری جهت تسریع , تسهیل وتعمیق آموزش استفاده می شود . سواد رایانه ای در واقع در رویکرد اول متبلور می شود جایی که فرد اولین مفاهیم پایه را در ارتباط با رایانه کشف نموده ونسبت به کارکرد های آن شناخت پیدا می کند . در آموزش معلمان لازم است بیشتر به رویکرد اول توجه شود ودر آموزش دانش آموزان رویکرد دوم موثر خواهد بود به این معنا که معلمان با تقویت مهارت ها وسوادرایانه ای خود به شناخت ودیدگاه مناسبی از فناوری اطلاعات دست می یابند وسپس در امر تدریس خود از این دانش استفاده می کنند .

بدون شک توسعه مهارت های حرفه ای معلمان در قلب هر فناوری وبرنامة درسی موفق جای دارد معلمان نه تنها به آموزش رسمی نیاز دارند بلکه به حمایت موسسات آموزشی به منظور یادگیری به کارگیری فناوری در تدریس نیازمندند . معلمان باید کلاس های درس خود را از حالت ایستا که در آن اطلاعات از طرف معلم به سمت دانش آموزان در جریان است به روش پویا در محیط های یادگیری دانش آموز محور تغییر دهند چه در این محیط ها , یادگیرنده با افراد تیم ها هم در کلاس خودش وهم در کلاس های مجازی در سرتاسر جهان از طریق اینترنت ارتباط بر قرار می کند . از آنجایی که هنوز بیشتر معلمان با ترس به فناوری می نگرند وبا سبک های خویش در تدریس راحت تر هستند لذا هر برنامه آموزشی باید به معلمان کمک کند تا مراحل ورود فناوری به کلاس وآموزش را از ابتدا طی کنند به عبارت دیگر معلمان باید با کاربرد اینترنت برای دستیابی سریع به اطلاعات از مصرف کنندکان اطلاعات به تولید کنندکان اطلاعات به منظور سازش با واقعیت های فرهنگی وآموزشی خاص خودشان تبدیل شوند .معلمان باید این نکته را در نظر داشته باشند که امروزه اطلاعات, فراتر از کتاب های درسی ودانش معلمان از منابع گوناگون در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد از این رو لازم است که به دانش آموزان کمک کنند تابابکارگیری فن آوریهای جدید بهتر وسریع تراطلاعات مورد نیاز خود را جمع آوری , سازمان دهی وتجزیه وتحلیل کرده ونسبت به کیفیت ومنبع اطلاعات با تفکر انتقادی بر خورد کنند .معلمان به نگرشی نیازمندند که جسارت استفاده از فن آوری ها وخطرپذیری را تقویت کرده والهام بخش تفکر یادگیری مستمر ومادام العمر آنها باشد .

به طور کلی فناوری های جدیدنقش معلمان را از بیان صرف آن چه در کتب درسی آمده است تغییر داده است . در گذشته معلم خوب به کسی اطلاق می شد که در موضوعات درسی مورد تدریس خودآمادگی لازم را کسب کرده  وتوانایی لازم را در انتقال مطالب کتاب های درسی به دانش آموزان داشته باشد ولی امروزه این نوع تفکر به پایان خط خود رسیده است . امروزه معلمان بیشتر نقش مشاوری را دارند که دانش آموزان را در یافتن پاسخ مناسب برای نیاز های اطلاعاتی شان یاری داده وبه آنها کمک می کنند تا بتوانند در بارة کیفیت اطلاعات بدست آمده قضاوت کنند واطلاعات خود را به روش موثر در اختیار دیگران قرار دهند .  لازمة ایفای چنین نقشی برای بهره گیری مناسب از روش های جدید آموزشی وجود معلمانی توانمند است که از سواد اطلاعاتی ومهارت های رایانه ای بر خوردار باشند .

وقتی مدارس به اینترنت وصل هستند معلمان به باز اندیشی شیوه های تدریس می پردازند ودانش آموزان اجازه استفاده از فناوری را پیدا کرده وآن گاه می توانند تأثیر زیادی در فرآیند یاددهی ـ یادگیری داشته باشند . معلمان می بینندکه چگونه کاربرد رایانه ها در کلاس درس به دانش آموزان انرژی می بخشد وکلاس درس را به محیطی برای تعاملی تر تبدیل می کند