معلمان سه گونه اند:

1. توضيح دهنده

2. مشارکت دهنده

3. توانمندساز

 

معلم توضيح دهنده بر موضوع درس تسلط دارد، اما آگاهي او از روش تدريس اندک است. تدريس او بر محور سخن راني و توضيح استوار است و برخي دانش آموزان با او همراه هستند.

معلم مشارکت دهنده بر موضوع درس تسلط دارد و افزون بر آن، با روش تدريس نيز آشناست. چنين معلمي مي کوشد تا از فعاليت هاي جالب بهره گيرد، دانش آموزان را در کارها مشارکت دهد، و در عين حال مديريت صحيحي را در کلاس اعمال کند.

معلم توانمندساز در مرحله ي عالي حرفه اي قرار دارد. او نه فقط موضوع درس و روش تدريس را به خوبي مي شناسد، بلکه به تفکرات و احساسات دانش آموزان نيز توجه دارد.چنين معلمي اعتماد به نفس بالايي دارد، به حدي که دانش آموزان را در مديريت کلاس درس سهيم مي کند يا اين که کلاس درس را يکسره به آنان مي سپارد و خود راهنما مي شود، با گفت و گو و مشورت با دانش آموزان تصميم مي گيرد تا در آنان توان يادگيري را عملي سازد.

 

مهارت هاي مديريت کلاس

مديريت کلاس بر دو مهارت به هم پيوسته و اساسي استوار است:

1. تصميم گيري

2. اقدام

تصميم گيري يعني، چه اقدامي را چگونه، چه وقت، و به وسيله ي چه کسي بايد انجام داد.

اقدام يعني، عملي که در کلاس درس تحقق مي پذيرد. مانند تأکيد بر نکته هاي تدريس،استفاده از تخته سياه و...

از اين رو، مهارت هاي اساسي و ضروري براي مديريت کلاس درس، به منزله ي اتخاذ تصميم مناسب و تبديل آن به اقدامي مؤثر است.

اوتیسم بیماری عجیب و پیچیده‌ای نیست. حداقل به آن سیاهی که رسانه‌ها به ما نشان داده‌اند، نیست. اوتیسم نوعی اختلال است که بر رشد طبیعی مغز در حیطه تعاملات اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی تاثیر می‌گذارد. کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم، در ارتباطات کلامی و غیرکلامی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های مربوط به بازی، مشکل دارند. این اختلال، ارتباط با دیگران و دنیای خارج را برای آنها دشوار می‌کند. اوتیسم یک اختلال شناختی است که سال‌ها مورد بی‌توجهی و بی‌مهری بود و به‌دلیل ماهیت ناشناخته‌اش در ایران به کلاف سردرگمی برای خانواده‌ها تبدیل ‌شده بود.
کودکان مبتلا تا چند سال پیش به‌دلیل همین ماهیت گنگ و پیچیده اوتیسم از جامعه طرد می‌شدند و محکوم بودند تا در مدارس کودکان استثنایی درس بخوانند. این اختلال حالا شناخته‌‌شده ولی ظاهرا هنوز اندر خم یک کوچه است.
روان‌پزشکان می‌گویند اوتیسم نوعی ناتوانی رشدی شدید است که در 3 سال اول زندگی بروز می‌کند و بارز‌ترین نشانه آن، اختلالات گفتاری و ناتوانی در برقراری ارتباط با دیگران است. هرچند در ایران پژوهش همه‌گیری برای ‌شناسایی مبتلایان به اوتیسم وجود ندارد، اما اگر میزان شیوع این بیماری در کشورمان تفاوتی با پراکندگی آن در دیگر کشورها نداشته باشد، با این حساب فراوانی آن در ایران هم باید حدود 6 در 10 هزار نفر باشد، اما اتفاقی که در این چند سال افتاده این است که این بیماری با موج جدیدی از تبلیغات همراه ‌شده که به نظر چندان منطقی نیست.
دکتر حمیدرضا پوراعتماد، عصب‌شناس بالینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، یکی از قدیمی‌ترین پزشکانی است که در ایران وارد حوزه درمان اوتیسم ‌شده است. او حالا معتقد است همه اوتیسم آن چیزی نیست که در رسانه‌ها بزرگنمایی می‌شود و این هشدار را می‌دهد که اوتیسم را سیاسی نکنید. دکتر پوراعتماد می‌گوید: «تصویری که اکنون از اوتیسم ارائه می‌شود فقط نوع بسیار شدید آن را نمایش می‌دهد. در ظاهر آمار جهانی اوتیسم بالا رفته اما علت آن این است که طیف متوسط و خفیف نیز جزو آمار محسوب می‌شود، درحالی‌که این گروه افرادی هستند که زندگی عادی دارند و فقط رگه‌هایی از اوتیسم در آنها دیده می‌شود. طیف اوتیسم بسیار وسیع است و بسیاری از افراد مشهور را هم دربرمی‌گیرد.
پس نباید فقط نوع شدید آن را موردتوجه قرارداد.» به گفته وی، در ایران فقط اوتیسم متوسط تا شدید شناخته می‌شود و اوتیسم خفیف کمتر قابل‌‌تشخیص است، برای مثال چه کسی ممکن است به‌احتمال اوتیسمی بودن نابغه ریاضی کوچک و کم‌حرف مدرسه که به قول همکلاسی‌هایش با کسی نمی‌جوشد، شک کند؟ مدیر مرکز ساماندهی، درمان و توانبخشی اختلالات اوتیستیک هشدار می‌دهد: «ناآگاهی خانواده‌ها در ‌تشخیص اوتیسم خفیف، باعث می‌شود این بیماران تا پایان عمر در برقراری روابط اجتماعی با مشکلات اساسی مواجه شوند. علائم اوتیسم در کودکان معمولا از بدوتولد ظاهر می‌شود.
بااین‌حال گزارش‌هایی نیز وجود دارند که بر اساس آنها کودکان تا یک سال و چندماهگی رشدی طبیعی داشته‌ و ناگهان به اوتیسم و واپسروی ذهنی دچار شده‌اند. نوزادان مبتلا به اوتیسم نسبت به رفتار اطرافیان واکنش نشان نمی‌دهند، با دور شدن از والدین احساس غریبی نمی‌کنند و تمایلی به برقراری رابطه با دیگران ندارند. این بیماری می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ مسمومیت مادر در دوران بارداری، اختلالات متابولیک، اثر امواج رادیویی و... همگی در بروز اوتیسم در کودکان موثرند، بااین‌حال ژن‌ها و وراثت حرف اول را در بروز این اختلال می‌زنند.»
یکی از بزرگ‌ترین هدف‌های پوراعتماد این است که بچه‌های اوتیسم را تا قبل از 3 سالگی ‌شناسایی کنند و با آموزش‌های مورد تایید جهانی آنها را به‌جایی برسانند تا بتوانند به مدارس معمولی بروند. به نظر او، اگر اوتیسم در سنین پایین ‌تشخیص داده شود و کودک در تمام ساعات بیداری درگیر تعامل شود، مغز تغییر ساخت می‌دهد. اگر مغز در فضای درست باشد می‌تواند تغییرات مثبت جدی داشته باشد. این ویژگی مغز انسان است.
پوراعتماد در حال حاضر شبکه‌ای از فارغ‌التحصیلان روان‌شناسی را دارد که در مرکزش آموزش‌های مخصوص می‌بینند و با بچه‌‌های اوتیسم در محیط خانه‌هایشان تمرین می‌کنند. یکی از نکات باارزش کار آنها همین بحث تغییر محل آموزش از مرکزی غریبه به اتاق و محل زندگی بچه‌هاست. پوراعتماد معتقد است اگر بچه‌ها زود ‌شناسایی شوند، در ایران آموزش‌های موثرتری می‌بینند تا خارج از کشور و دلایل خاص خودش را دارد. با دکتر پوراعتماد در یکی از قدیمی‌ترین مراکز درمان بیماران اوتیستیک گفت‌وگو کردیم که می‌خوانید.
 
 

اهداف مدیریت کلاس

هدف هاي عمده ي مديريت کلاس شامل موارد زير است:

الف) برنامه ريزي درسي بر پايه ي آميزه اي از تنوع و هدف

ب) ارائه ي دستورالعمل هاي شفاف به دانش آموزان در مورد فعاليت هاي درسي

ج) هدايت و نظارت بر يادگيري و فعاليت هاي دانش آموزان

د) به کارگيري ابزارهاي آموزشي و منابع يادگيري و تدريس

ه) حرکت منطقي از يک مرحله ي تدريس به مرحله ي ديگر

و) زمان بندي فعاليت هاي کلاس و ايجاد توازن در آن ها

ز) شروع و خاتمه ي هدفمند درس

 

 

بزرگسالانی که تشخیص اختلال طیف اتیسم برای آن ها مطرح شده بود، به صورت قابل توجهی میزان مشکلات ذهنی بالاتری از بزرگسالان دیگر  داشتند:

  • افسردگی (۳۸ درصد برابر ۱۷ درصد)
  • اضطراب (۳۹ درصد برابر ۱۸ درصد)
  • اختلال دو قطبی (۳۰ درصد برابر ۹ درصد)
  • تلاش برای خودکشی (۱.۶ درصد برابر ۰.۳ درصد)

افراد با اختلالات طیف اتیسم بیشتر از بزرگسالان بدون اختلال احتمال داشت که بیماری مزمن فیزیکی داشته باشند مثل:

  • دیابت (۶ درصد برابر ۴ درصد)
  • اختلالات معده ای روده ای (۴۷ درصد برابر ۳۸ درصد)
  • صرع (۱۲ درصد برابر ۱ درصد)
  • اختلالات خواب (۱۹ درصد برابر ۱۰ درصد)
  • کلسترول بالا (۲۶ درصد برابر ۱۸ درصد)
  • فشار خون بالا (۲۷ درصد برابر ۱۹ درصد)
  • چاقی (۲۷ درصد برابر ۱۶ درصد)

افراد اوتیسمی نمونه‌های زیادی از رفتارهای تکراری و محدود نشان می‌دهند که در جدول بازبینی شده رفتارهای تکراری (RBS-R) به این نحو طبقه‌بندی شده‌است:

  1. رفتارهای کلیشه‌ای (stereotypy): این رفتارها شامل رفتارهای تکراری مثل حرکات پرزدن با دست، صداسازی، چرخش سر و تکان دادن بدن هستند.
  2. رفتارهای اجباری (compulsive): این رفتارها از یکسری قوانین پیروی می‌کنند، مانند مرتب کردن اشیا در یک مسیر مشخص.
  3. یکسان‌سازی (sameness): مقاومت در برابر تغییر است، برای مثال در مقابل جابه‌جا کردن اثاثیه منزل مقاومت می‌کنند یا از تغییر وضعیت موجود سرپیچی می‌نمایند.
  4. رفتارهای آیینی (Ritualistic): در این حالت فرد فعالیت‌های روزانه را همواره به یک صورت انجام می‌دهد، برای مثال این رفتارهای تشریفاتی در هنگام غذا خوردن و لباس پوشیدن دیده می‌شوند. این آیتم بسیار نزدیک به یکسان‌سازی است و از برخی جهات با آن در ترکیب است.
  5. رفتارهای محدود (Restrict): به معنی محدودیت در علایق، تمرکز و فعالیت‌ها است، برای مثال علاقه کودک به یک برنامه تلویزیونی یا اسباب بازی خاص محدود می‌شود.
  6. خودآزاری (self-injury): که شامل رفتارهایی هستند که آزاردهنده هستند یا باعث آسیب به کودک می‌شوند، برای مثال ضربه به چشم یا سیخونک به پوست یا ضربه به دست (با شی نوک تیز) ویا ضربه به سر. نتایج یک مطالعه در سال ۲۰۰۷ میلادی گزارش کرد که برخی نمونه‌های خودآزاری، حدود ۳۰ درصد از کودکان ASD را در بر می‌گیرد.

               

تا کنون هیچ روش قطعی‌ای برای درمان مبتلایان به اوتیسم یافته نشده‌است. کارآمدترین روش درمانی، توانبخشی است.

در تحقیقات اخیری که توسط برخی والدین کودکان مبتلا به درخود ماندگی و متخصصین انجام شده این نتیجه حاصل شده است که در برخی از نمونه‌های آماری استفاده از شیر شتر و شاخون زنبور به عنوان یک درمان مؤثر برای این بیماری پذیرفته شده است.

برای آنکه بهترین سرویس را به یک کودک مبتلا به اوتیسم ارائه دهیم، باید به موارد زیر توجه نماییم:

  1. کودک ما حتماً باید توسط یک متخصص روانپزشکی اطفال و یک متخصص مغز و اعصاب اطفال ویزیت شود.
  2. به طور فشرده و ترجیحاً هر روز تحت خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی قرار گیرد.
  3. لازم است والدین و مربی کودک روش‌های مناسب تقویت مهارت‌های ارتباطی کودک را از طریق مطالعه کتاب‌های مرتبط یا به وسیلهٔ جلسات مشاوره‌ای که کاردرمانگر کودک برگزار می‌کند، فرا بگیرند.
  4. ارزیابی وضعیت حسی - حرکتی کودک به وسیله کارشناسان کاردرمانی صورت پذیرد و در صورت لزوم جلسات کاردرمانی ذهنی کودک به طور منسجم برگزار گردد.
  5. موسیقی درمانی، راهکاری برای ارتباط با کودکان اوتیسم است. نقاشی و قصه گویی نیز یکی از روش‌های مؤثر تربیت کودکان اوتیسم است و پدران و مادران باید در یک گوشه اتاق نشسته و کتاب‌های قصه متناسب با سن کودک را با صدای بلند و دلنشین برای علاقه‌مندیآنان بخوانند.

 

 

 

اوتیسم یا درخودماندگی (به انگلیسی: Autism) نوعی اختلال رشدی (از نوع روابط اجتماعی) است که با رفتارهای ارتباطی، کلامی غیرطبیعی مشخص می‌شود. علائم این اختلال تا پیش از سه سالگی بروز می‌کند و علّت اصلی آن ناشناخته‌است. این اختلال در پسران شایع‌تر از دختران است. وضعیت اقتصادی، اجتماعی، سبک زندگی و سطح تحصیلات والدین نقشی در بروز اوتیسم ندارد. این اختلال بر رشد طبیعی مغز در حیطه تعاملات اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی تأثیر می‌گذارد. کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم، در ارتباطات کلامی و غیر کلامی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های مربوط به بازی، مشکل دارند. این اختلال، ارتباط با دیگران و دنیای خارج را برای آنان دشوار می‌سازد. در بعضی موارد رفتارهای خودآزارانه و پرخاشگری نیز دیده می‌شود. در این افراد حرکات تکراری (دست زدن، پریدن) پاسخ‌های غیرمعمول به افراد، دل‌بستگی به اشیا یا مقاومت در مقابل تغییر نیز دیده می‌شود و ممکن است در حواس پنجگانه (بینایی، شنوایی، بساوایی، بویایی و چشایی) نیز حساسیت‌های غیر معمول دیده شود. هستهٔ مرکزی اختلال در اوتیسم، اختلال در ارتباط است.

 

 

 

اوتیسم یک اختلال رشدی عصبی به خصوص در جنس مذکر است که از نشانه های آن اختلال ارتباطات و تعاملات اجتماعی و رفتارهای تکراری است.
طیف اختلالات اوتیسم برای توصیف گروهی ازاختلالات پیچیده رشد و نموی مغز به کار برده میشوند که شاخه‌ای از اختلالات رشد و نموی فراگیر می‌باشد که توسط اختلالات کیفی در ارتباطات و تعاملات اجتماعی و با رفتارهای محدود، تکراری و الگوهای کلیشه‌ای مشخص می‌شود. تخمین زده می‌شود که 1 در هر 42 پسر و 1 در هر 189 دختر در آمریکا مبتلا به این اختلال هستند.
اوتیسم یکی از اختلالات فراگیر رشدی با منشأ نورولوژیک و علائم روانشناختی است که سه حوزه مهم رفتاری را تحت تأثیر قرار می‌دهد:
1- تعادل اجتماعی
2- ارتباط کلامی و غیرکلامی
3- الگوهای رفتاری کلیشه‌ای یا وسواس

اختلال طیف اتیسم یکی از انواع اختلالات دوران کودکی است که رشد و گسترش مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی فرد را مختل می‌کند. علائم اتیسم معمولا قبل از سه سالگی به خوبی مشخص می‌شوند و شامل اختلال در برقراری ارتباطات کلامی و غیر کلامی و داشتن رفتارهای غیر عادی است.

 

یکی از بهترین روش ها برای کمک به کودکان ( بویژه کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم) بهبود مهارت های توجه اشتراکی است تا یک مدل گفتاری ( زبانی) خوب شکل بگیرد.

از اشاراتی مثل نشان دادن اشیا، همراه با تغییر نگاه چشم می توان استفاده کرد.
از آموزش دست روی دست ( گرفتن دست کودک و کمک به وی تا به اشیایی اشاره کند) می توان استفاده کرد.
راه دیگر برای بهبود توجه اشتراکی دنبال کردن اهداف و منظور کودک است.
زمان مناسب دیگر برای تمرین  مهارت های توجه اشتراکی،  در طی روز است. بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم  دوست دارند تا در فعالیت های روزانه بیشتر موفقیت به دست بیاورند، مثل مسواک زدن، غذا خوردن.  به یاد داشته باشید که تمرین مهارت های توجه اشتراکی در محیط کودک می توان به وی کمک کند تا ارتباطات و موفقیت های اجتماعی در منزل، مدرسه و جامعه بدست بیاورد.

رئیس مرکز درمان و اختلالات اوتیسم گفت: در گذشته  اعتقاد داشتند تاثیر ژنتیک در اوتیسم  ۹۰ درصد است ولی امروزه می‌گویند ۳۲ درصد بیماری اوتیسم ژنتیکی است یعنی سهم عوامل اجتماعی در حال افزایش است.

به گزارش خبرگزاری سلامت، حمیدرضا پوراعتماد، رئیس مرکز درمان و اختلالات اوتیسم در برنامه «فراسو» شبکه رادیویی سلامت با اشاره به بیماری اوتیسم افزود: اوتیسم نوعی اختلال رشد است که تعاملات اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی را در فرد تحت تاثیر قرار می‌دهد، کودکان مبتلا به اوتیسم به مداخلات و آموزش‌های زودهنگام نیاز دارند و اطلاعات علمی نشان می‌دهد اگر بیماری اوتیسم زود تشخیص داده و از دو سالگی آموزش‌های لازم آغاز شود، قابل بهبود است.

زمان تشخیص اوتیسم چند سالگی است؟

اگر از دوران شیرخوارگی خانواده‌ها دقت کنند اوتیسم قابل تشخیص است، به عنوان مثال اگر کودک نگاه نمی‌کند باید نگران شویم، لبخند معنادار کودک از سه ماهگی برای اطرافیان قابل درک است. شیرخواری که کمتر به تحریک های اجتماعی پاسخ می‌دهد باید از این نظر مورد توجه قرار بگیرد، تاخیر در شروع رشد زبان در یک سالگی و بعد از آن یک علامت برای اوتیسم  است همچنین در دو سالگی کودک مبتلا به این بیماری سمت فعالیت‌های انفرادی و تکراری می‌رود.

رئیس مرکز درمان و اختلالات اوتیسم گفت: برای تشخیص اوتیسم بهتر است کودکان را نزد روان شناسان و روانپزشکان اطفال ببریم، اما وجود یک یا دو علامت نباید نگران‌کننده باشد.

وی ادامه داد:اوتیسم از سال ۷۷ ـ ۷۸ مطرح شد، آن زمان بیماری کودکان در چهار و نیم یا پنج سالگی تشخیص داده می‌شد اما اکنون سن تشخیص اوتیسم  ۲و نیم یا سه سالگی بوده و این امر نشان‌دهنده پیشرفت است البته تشخیص در مواردی مشکل است  همچنین در سنین پایین‌تر شدت علائم ضعیف‌تر است و تشخیص ممکن است کمی دشوارتر باشد.

پوراعتماد عنوان کرد:بی‌تفاوتی کودک در سنین پایین اهمیت دارد، کودک ممکن است نسبت به در آغوش کشیدن بی‌تفاوت باشد، اگر کودک نگاه نمی‌کند، در سنین بالاتر با همسن و سالان ارتباط ندارد، در سنین بعدی ضعف مهارت‌های اجتماعی دارد  باید مورد توجه والدین قرار گیرد.

*اوتیسم و ارتباط آن با سایر بیماری ها

رئیس مرکز درمان و اختلالات اوتیسم  به علت افزایش موارد شیوع اوتیسم اشاره کرد و افزود: افزایش شیوع این بیماری در موارد خفیف و آستانه‌ای شاید به علت تشخیص بهتر باشد.

وی از ارتباط صرع و اوتیسم خبر داد و افزود: حدود ۳۰ درصد موارد صرع دارند و برای آموزش و توانبخشی اوتیسم، آموزش خانواده‌ها لازم است.

آیا اوتیسم درمان شدنی است؟

رئیس مرکز درمان و اختلالات اوتیسم گفت: بیماری اوتیسم جزء بیماری‌های خاص نیست، چون شیوع اوتیسم بالا و بیماری شناخته شده‌ای است، از وقتی اوتیسم تعریف شد سازمان بهزیستی کمک‌هایی داشته است و این افراد می‌توانند در سازمان بهزیستی ثبت نام کنند البته کمک‌های این سازمان فقط بخشی از درمان را پوشش می‌دهد.

منابع درس فناوری اطلاعات و ارتباطات

1-کاربرد فناوری های جدید در آموزش/شهناز ذوفن...انتشارات سمت

 

2-فناوری اطلاعات و ارتباطات در عرصه ی آموزش معلمان/محمد شهاب شمس...اتشارات کمیسیون ملی یونسکو در ایران