اوتیسم بیماری عجیب و پیچیده‌ای نیست. حداقل به آن سیاهی که رسانه‌ها به ما نشان داده‌اند، نیست. اوتیسم نوعی اختلال است که بر رشد طبیعی مغز در حیطه تعاملات اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی تاثیر می‌گذارد. کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم، در ارتباطات کلامی و غیرکلامی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های مربوط به بازی، مشکل دارند. این اختلال، ارتباط با دیگران و دنیای خارج را برای آنها دشوار می‌کند. اوتیسم یک اختلال شناختی است که سال‌ها مورد بی‌توجهی و بی‌مهری بود و به‌دلیل ماهیت ناشناخته‌اش در ایران به کلاف سردرگمی برای خانواده‌ها تبدیل ‌شده بود.
کودکان مبتلا تا چند سال پیش به‌دلیل همین ماهیت گنگ و پیچیده اوتیسم از جامعه طرد می‌شدند و محکوم بودند تا در مدارس کودکان استثنایی درس بخوانند. این اختلال حالا شناخته‌‌شده ولی ظاهرا هنوز اندر خم یک کوچه است.
روان‌پزشکان می‌گویند اوتیسم نوعی ناتوانی رشدی شدید است که در 3 سال اول زندگی بروز می‌کند و بارز‌ترین نشانه آن، اختلالات گفتاری و ناتوانی در برقراری ارتباط با دیگران است. هرچند در ایران پژوهش همه‌گیری برای ‌شناسایی مبتلایان به اوتیسم وجود ندارد، اما اگر میزان شیوع این بیماری در کشورمان تفاوتی با پراکندگی آن در دیگر کشورها نداشته باشد، با این حساب فراوانی آن در ایران هم باید حدود 6 در 10 هزار نفر باشد، اما اتفاقی که در این چند سال افتاده این است که این بیماری با موج جدیدی از تبلیغات همراه ‌شده که به نظر چندان منطقی نیست.
دکتر حمیدرضا پوراعتماد، عصب‌شناس بالینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، یکی از قدیمی‌ترین پزشکانی است که در ایران وارد حوزه درمان اوتیسم ‌شده است. او حالا معتقد است همه اوتیسم آن چیزی نیست که در رسانه‌ها بزرگنمایی می‌شود و این هشدار را می‌دهد که اوتیسم را سیاسی نکنید. دکتر پوراعتماد می‌گوید: «تصویری که اکنون از اوتیسم ارائه می‌شود فقط نوع بسیار شدید آن را نمایش می‌دهد. در ظاهر آمار جهانی اوتیسم بالا رفته اما علت آن این است که طیف متوسط و خفیف نیز جزو آمار محسوب می‌شود، درحالی‌که این گروه افرادی هستند که زندگی عادی دارند و فقط رگه‌هایی از اوتیسم در آنها دیده می‌شود. طیف اوتیسم بسیار وسیع است و بسیاری از افراد مشهور را هم دربرمی‌گیرد.
پس نباید فقط نوع شدید آن را موردتوجه قرارداد.» به گفته وی، در ایران فقط اوتیسم متوسط تا شدید شناخته می‌شود و اوتیسم خفیف کمتر قابل‌‌تشخیص است، برای مثال چه کسی ممکن است به‌احتمال اوتیسمی بودن نابغه ریاضی کوچک و کم‌حرف مدرسه که به قول همکلاسی‌هایش با کسی نمی‌جوشد، شک کند؟ مدیر مرکز ساماندهی، درمان و توانبخشی اختلالات اوتیستیک هشدار می‌دهد: «ناآگاهی خانواده‌ها در ‌تشخیص اوتیسم خفیف، باعث می‌شود این بیماران تا پایان عمر در برقراری روابط اجتماعی با مشکلات اساسی مواجه شوند. علائم اوتیسم در کودکان معمولا از بدوتولد ظاهر می‌شود.
بااین‌حال گزارش‌هایی نیز وجود دارند که بر اساس آنها کودکان تا یک سال و چندماهگی رشدی طبیعی داشته‌ و ناگهان به اوتیسم و واپسروی ذهنی دچار شده‌اند. نوزادان مبتلا به اوتیسم نسبت به رفتار اطرافیان واکنش نشان نمی‌دهند، با دور شدن از والدین احساس غریبی نمی‌کنند و تمایلی به برقراری رابطه با دیگران ندارند. این بیماری می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ مسمومیت مادر در دوران بارداری، اختلالات متابولیک، اثر امواج رادیویی و... همگی در بروز اوتیسم در کودکان موثرند، بااین‌حال ژن‌ها و وراثت حرف اول را در بروز این اختلال می‌زنند.»
یکی از بزرگ‌ترین هدف‌های پوراعتماد این است که بچه‌های اوتیسم را تا قبل از 3 سالگی ‌شناسایی کنند و با آموزش‌های مورد تایید جهانی آنها را به‌جایی برسانند تا بتوانند به مدارس معمولی بروند. به نظر او، اگر اوتیسم در سنین پایین ‌تشخیص داده شود و کودک در تمام ساعات بیداری درگیر تعامل شود، مغز تغییر ساخت می‌دهد. اگر مغز در فضای درست باشد می‌تواند تغییرات مثبت جدی داشته باشد. این ویژگی مغز انسان است.
پوراعتماد در حال حاضر شبکه‌ای از فارغ‌التحصیلان روان‌شناسی را دارد که در مرکزش آموزش‌های مخصوص می‌بینند و با بچه‌‌های اوتیسم در محیط خانه‌هایشان تمرین می‌کنند. یکی از نکات باارزش کار آنها همین بحث تغییر محل آموزش از مرکزی غریبه به اتاق و محل زندگی بچه‌هاست. پوراعتماد معتقد است اگر بچه‌ها زود ‌شناسایی شوند، در ایران آموزش‌های موثرتری می‌بینند تا خارج از کشور و دلایل خاص خودش را دارد. با دکتر پوراعتماد در یکی از قدیمی‌ترین مراکز درمان بیماران اوتیستیک گفت‌وگو کردیم که می‌خوانید.